W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie, które ma istotne znaczenie dla właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi, takimi jak linie energetyczne, gazociągi, sieci telekomunikacyjne czy wodno-kanalizacyjne. Wyrok ten w sposób zasadniczy zmienia dotychczasową ocenę prawną możliwości nabycia przez przedsiębiorstwa przesyłowe prawa do korzystania z cudzych gruntów bez wynagrodzenia.
Przez wiele lat przedsiębiorstwa przesyłowe lokowały swoją infrastrukturę na nieruchomościach prywatnych, często bez zawarcia umów z właścicielami i bez wypłaty jakiejkolwiek rekompensaty. Skutkiem tego było istotne ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, w tym możliwości jej zabudowy, prowadzenia działalności rolniczej lub swobodnego dysponowania gruntem, a także obniżenie jego wartości rynkowej.
W sporach sądowych przedsiębiorstwa przesyłowe powszechnie powoływały się na instytucję zasiedzenia. Podstawą tej argumentacji była utrwalona linia orzecznicza Sądu Najwyższego zapoczątkowana w 2003 r., która dopuściła możliwość nabycia przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treści późniejszej służebności przesyłu, jeszcze przed wprowadzeniem tej instytucji do Kodeksu cywilnego w 2008 r. W praktyce prowadziło to do oddalania roszczeń właścicieli
nieruchomości o wynagrodzenie. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r.(sygn. akt P 10/16) w sposób jednoznaczny zakwestionował tę praktykę.
Trybunał stwierdził, że:
- nabycie przez zasiedzenie służebności przesyłu przed dniem 3 sierpnia 2008 r. było niezgodne z Konstytucją,
- ograniczenie prawa własności może wynikać wyłącznie z przepisów ustawowych, a nie z wykładni tworzonej w drodze orzecznictwa sądowego.
Orzeczenie to stanowi istotne wzmocnienie konstytucyjnej ochrony prawa własności i podważa dotychczasowe podstawy prawne, na które powoływały się przedsiębiorstwa przesyłowe w celu uniknięcia odpowiedzialności finansowej wobec właścicieli nieruchomości.
W konsekwencji wyroku Trybunału Konstytucyjnego właściciele nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi mogą uzyskać realne podstawy do dochodzenia roszczeń, w szczególności:
- wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu,
- wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości, obejmującego także okres kilku lat wstecz, zgodnie z obowiązującymi terminami przedawnienia.
Z dostępnych danych oraz dotychczasowych rozstrzygnięć sądowych wynika, że zasądzane kwoty mogą sięgać od kilkudziesięciu do kilkuset tysięcy złotych, w zależności od rodzaju infrastruktury, powierzchni zajętego gruntu oraz stopnia ingerencji w prawo własności. Szacuje się, że problem ten może dotyczyć nawet kilkudziesięciu milionów nieruchomości, w szczególności w sektorze energetycznym.
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. może zatem stanowić podstawę do ponownej oceny sytuacji prawnej nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi oraz do podjęcia działań zmierzających do uregulowania stanu prawnego i uzyskania należnego wynagrodzenia.